A.

Aachje

biertonnetje van 17½ liter.

Aacht

acht.

Aachter

achter, achterhuis.

Aachteraf

afgelegen. hij weùnt wijd aachteraf, hij woont erg afgelegen.

Aachternoo achterna.

Aachterum

achterom. aachterum is’t kermis, kom maar achterom.

Aaf

naaf van een wiel.

Aals

een als kruid gebruikte plant. ook aalst.

Aánder

ander. hèdde gèn áánder dinge?, heb je geen andere kleren?

Aar

links, bij het mennen van een paard. Hot en aar, rechts en links.

Aásse

as uit een kachel.

Aássekruiske

askruisje. Op aswoensdag zet de priester een askruisje op je voorhoofd. Het begin van de veertigdaagse vastentijd.

Aássenbak

asbak, waarin men met de áássenschup de as uit het haardvuur deponeert.

Aássenschup

schopje om de as uit het haardvuur te halen en in de áássenbak te doen.

Aauw

oud. unnen aauwen mins, een oude man. d’ aauw nonnen, zusters Birgittinessen, de eerste zusterorde in Uden. Toen er zich andere zusters vestigden, werden ze dan ook de aauw nonnen genoemd.

Aauwer

ouderdom.

Aauwers

ouders.

Aauwlui

ouders

Aauwverwetst

ouderwets.

Aauwwijvenevangellie bijgeloof.

Abuus

abuis. ge hèt abuus! je vegist je.

Achterboks

tuig achter op het paard.

Achterèn

meteen.

Achtermekare

1) achter elkaar; 2) meteen. zie ook mee.

Addàm

Adam.

Advokoot

advocaat.

Afblèkken

pellen, van een sinaasappel, of een ei.

Afblieken

afkijken. mèster, Jèntje zit af te bliéke!, meester, Jantje kijkt af!

Afblotten

1) schors verwijderen; 2) bladderen (van verf).

Afdoen op

gaan naar. waor doed’op af, waar ga je naar toe?

Afhaolen

afruimen. we gaon de taofel afhaolen, we gaan de tafel afruimen.

Afheffen

afpakken.

Afhelpen

bedienen. een klant afhelpen, een klant bedienen.

Afkalven rijnasselen.

Aflaot

kerkelijke kwijtschelding van straffen. Een tijdelijke aflaat zorgde voor verkorting van de vagevuurtijd; een volle aflaat gaf direct toegang tot de hemel. Vooral Allerzielendag (2 november) was een uitgelezen dag voor het verdienen van aflaten door te gaan persjonkelen.

Aflassen

afgelasten: deur ’t kooi weer moesse ze de persessie aflassen. vanwege het slechte weer moest men de processie (optocht) afgelasten.

Afleyen

afleiden.

Afmaken

omheining plaatsen.

Afpengelen

afdingen.

Afpikken

sterven.

Afprooten

afspreken. iets afprooten, iets afspreken.

Afròssen

afslaan, afranselen: die jong van ’t Uiventje wieren op de Graspèl flink afgerost. Zie ook afsloon.

Afscheien

ophouden. ik schei ‘r af, ik houd ermee op.

Afschiéten

betalen.

Afslaon

weigeren. dè sloi ik nie af, dat kan ik niet weigeren.

Afsloon

1) afranselen; 2) afdraaien, een zijweg ingaan.

Afslappen

minder worden, verminderen.

Afsluiter

lichtschakelaar.

Aftands

paard ouder dan 8 jaar.

Aftrejen iets opmeten door de passen te tellen.

Aftrekken

droogtrekken: de vloer met een wisser drogen.

Aftroefelen

ontfutselen.

Afuieren

minder worden.

Afvatten

afpakken. ze hebbe mènne sèpsteel afgevat, ze hebben mijn dropsteel afgepakt.

Afwinnen

het eerste zijn.

Afzetten

plassen. ik goi efkes afzette, ik moet eventjes plassen.

Akker

hoog gelegen bouwland.

Akkerdéren

overweg kunnen met elkaar. die twéé, da akkerdeert glad nie, die twee kunnen helemaal niet met elkaar overweg.

Akkermènneke

witte kwikstaart. zie ook ploegdrijverke.

Aks

grote bijl.

Alderschònste

allermooiste.

Aldetiend

oude tiend; gebieden die al in cultuur gebracht waren voor de instelling van de tienden. zie ook tiend.

Alkoof

slaapplaats. zie ook bedsteej.

Alla

vooruit. Alla, doe’s vòrt, vooruit, schiet eens op.

Alléén

alleen. zie ook allènnig.

Alleman

iedereen

Allemaol

allemaal. zie ook ammaol.

Allèngskes

langzamerhand.

Allènnig

alleen.

Allergedachten

zeer waarschijnlijk.

Allerhelligen

allerheiligen. (1 november).

Allicht

gemakkelijk, natuurlijk.

Alt

altijd.

Alteit

altijd. met de klemtoon op de eerste lettergreep: steeds, maar met de klemtoon op de tweede: minstens, ten minste, althans. ook aoltèd.

Alter

altaar. zie ook autoor.

Alzeleven

altijd. hij litter alzeleven te vraelen, hij is altijd aan het vervelen.

Ammaol

allemaal.

Andersum

andersom.

Aojem

adem. hij hai gènnen aojem mèr, hij snakte naar adem.

Aokelig

akelig, naar.

Aoling

heel, helemaal. Hèdde gij dè aoling alléén gemakt?, heb jij dat helemaal alleen gemaakt?

Aollie

jullie: waor is aollieje vàdder?, waar is jullie vader? vgl. b’ons, b’aollie en b’alle mense: bij ons, bij jullie en bij alle mensen.

Aon

aan: daor kumt iemant aon, daar komt iemand aan.

Aonbetaolen

aanbetalen.

Aonbráánden

aanbranden.

Aonbreken

aanbreken

Aonèrven

aan komen lopen (van een hond).

Aongaon

1) beginnen: de school ging aon, de school begon; 2) tekeer gaan: ge moet nie zo aongaon.

Aongemakt

opgescheept zitten met.

Aonhebben

aanhebben, van kleren.

Aonholleperen

Rennen.

Aonieveren

moed geven.

Aonkéren

naar zich toehalen, van zich afbijten. zunne kant aonkéren.

Aonleggen

aanleggen.

Aonlópen

1) beginnen te lopen; 2) ergens naar toe gaan.

Aonnemen

aannemen.

Aonpáássen

aanpassen. zie ook páássen.

Aonpraoten

aanspreken.

Aonraken

aanraken.

Aonrecht

aanrecht.

Aonroojen

iets aanraden. zie ook rojen. wa kunde mèn aonroojen?, wat kun je mij aanraden?

Aonsmeren

iemand iets aansmeren

Aonstalten

aanstalten.

Aonstoken

aansteken. die hè z’n eigen hut aongestokt, hij heeft zijn eigen huis in brand gestoken.

Aontellen

1) beginnen met voorbidden; 2) in verwachting raken.

Aontrekken

aankleden. z’n eigen aontrekken, zich aankleden.

Aònuieren

meer worden.

Aonvangen

uithalen.

Aonvatten

aanpakken.

Aonwensel

gewoonte.

Aonwérk

aanstalten maken. ge moet ‘s onderháánd aonwérk maken, je moet eens zoetjesaan aanstalten maken. zie ook apperensie.

Aonzeggen

bidden aonzeggen: de buurt uitnodigen om gezamenlijk de rozenkrans te bidden ten huize van een overledene.

Aop

aap, verkl. èpke.

Aorden

den aort krijgen: hij is er goet geaort, hij voelt er zich goed thuis.

Aorend

arend.

Aorig

1) aardig; 2) vreemd, raar, in ongunstige betekenis. Dè’s zò’n aorig mènneke, dat is zo’n vreemd mannetje.

Aort

1) geaardheid, inborst; 2) het fijne, de aardigheid van een zaak: hij zonk dè‘t unnen aort hai, hij zong dat het een lust was; 3) ik kan er d’n aort nie krijge, zegt iemand die zich in een nieuwe omgeving niet thuis voelt.

Aos

aas. mv. eus of aozen, in het kaartspel.

Aovend

avond, unnen goeien aovond!, goede avond! ge moet veur d’n aovend thuis zen, je moet voor het donker thuis zijn. t’aovend, vanavond. bende t’aovend thuis?, ben je vanavond thuis?

Appel

appel. mv. appel; verkl. èppelken.

Apperensie

aanstalten.

Appeteek

apotheek.

Arbeier

arbeider.

As

1) als, as’t goet is kom ik mèèrgen, als het goed is kom ik morgen; 2) dan, hij hè meer as ik, hij heeft meer dan ik.

Asda

dat. ge moet zörgen asda ge op tijd klaor zijt, je moet zorgen om op tijd klaar te zijn.

Asof

alsof.

Astman

astma.

Astrantie

verzekering, ze komme geld ophaole vèur de brandastrantie, ze komen het geld voor de brandverzekering ophalen.

At

vader. zie ook vaoder.

Aut

oud.

Autoor

altaar. de karse stòn op d’n autoor, de kaarsen staan op het altaar.

Auws

links: de ausse hàànd; averechts: aus bréien.

Auwsum

andersom, verkeerd om: ge hèt oewen sok auwsum aon, je hebt je sok verkeerd om aan.

Avvaneeren

opschieten.

Avveseren

opschieten.

terug