D.

 

 

 

 

 

Da

dat. zie ook d.

 

Daauw

dauw.

 

Dabben

1) met handen of voeten door een zachte substantie gaan; dur de modder dabben; 2) eten prakken. zie ook debberen.

 

Dag

dag. mv. daag.

 

Daluk

dadelijk. d doek daluk wel, dat doe ik dadelijk wel.

 

Daogeluks

dagelijks.

 

Daolder

daalder, 150 cent.

 

Daolen

1) dalen; 2) ijlen. wa littier toch te daolen, wat is de zieke toch aan het ijlen.

 

Daorveur ervoor.

Daos

daas, steekvlieg.

 

Daozen

zeurderig blijven praten over hetzelfde.

 

Dartien

dertien.

 

Dartig

dertig.

 

De

je, als achtervoegsel veel gebruikt: doede, doe je,  gdde, bende, hedde.

 

D

dat. ditten en dtjes, niemendalletjes. Ds net nder, dat is om het even.

 

Debberen

eten prakken.

 

Deel

voorstal. dorsdeel, dorsvloer.

 

Drm

darm. mv. drm.

 

Dees

dit, deze.

 

Deger

schoon, zuiver. De snew is deger weg, de sneeuw is helemaal weg.

 

Dilen

delen. (dil, dilt, dilde, gedild). as ge verjeurt meud op school snuupkes dilen, als je jarig bent, mag je op school snoepjes uitdelen.

 

Dek

deksel.

 

Dekker

rietdekker.

 

Deklir

ladder van de rietdekker.

 

Dl

1) deel, n dl appel, een hoeveelheid appels; 2) laagte in de grond, ven. de Smrdl, een poel in de Nabbegatse bossen bij Zeeland. mv. dellen; 3) gek, dwaas, (vooral van vrouwen).

 

Dmpig

kortademig.

 

Denken

denken. (daocht, gedaocht). ik daocht toch cht dagge kwmt, ik dacht toch echt dat je zou komen.

 

Den

openbare dorsplaats.

 

Dr

wordt gezegd als men iets onvrijwillig geeft: dr, dor heddet! daar heb je het!

 

Derf

neerslag in eigengebakken roggemik.

 

Det

stemloze e, zoals in je of het, als achtervoegsel veel gebruikt: doedet, doe je het, meudet, enz.

 

Deur

1) door, doorheen. daor kmt t der, daar komt het door, daor kmt t der, daar komt het doorheen; 2) mv. drre, deur. verkl. derke. zie ook dur.

 

Dergebont

deurkozijn.

 

Deurgoon

doorgaan, verdergaan. t moet wel deurgoon, het moet wel door gaan, verder gaan. zie ook drgaon.

 

Deurhaolen

hij wier dr flink deurgehaold, hij werd goed voor de gek gehouden.

 

Derloop

diarree.

 

Derslag

vergiet. Leentje, wst de flodderbnne efkes in dn derslag?, Lenie, wil je de tuinbonen even wassen in de vergiet?

 

Derrokerke

stenen pijpje.

 

Deuzig

verdwaasd. wa duu d keind toch deuzig, wat gedraagt dat kind zich verdwaasd.

 

 Devossie

 eerbied.

Di

dit.

 

Dieje

diegene, dn dieje, die moet ik nie!, hem moet ik niet.

 

Dien

Lamberdina

 

Dienen

1) werken. dn boer gaon dienen, bij een boer gaan dienen als meid of knecht; 2) niet anders kunnen. d zou wel dienen, dat kan niet anders.

 

Dijk

weg, straat.

 

Dijsel

1) dissel; 2) distel.

 

Dijstel

distel.

 

Dik

dikwijls. zie ook duk.

 

Dikkels

dikwijls.

 

Dikkop

kikkervisje. verkl. dikkpke. zie ook kwab en pannelekker.

 

 Dikstentijd

 vaak.

Diksentijds

dikwijls. zie ook duksentijds.

 

Dinde

deed je.

 

Ding

meisje. mv. dingen en dinger. Het laatste mv. gebruikt men als met minachting over een meisje wordt gesproken.

 

Dingen

ding. heeft een ruime betekenis zonder goed nedl. alternatief. t dingen sti schn te vld, het veldgewas staat er goed bij. doet oe kooi dingen aon, doe je oude kleren aan. t is goei dingen, dt ie verkpt, hij verkoopt goede waar. hij wit zn dingen goed te doen, hij doet zijn werk goed.

 

Dis

hierheen; kom s dis op aon.

 

Dissel

hakbijl om zijkanten van een balk glad te hakken.

 

Diy

die.

 

Dizze

deze.

 

Dizzember

december.

 

Dobbel

dubbel. Verdobbelen, verdubbelen.

 

Dobben

aardappels zoeken op een reeds gerooid land, nalezen.

 

Dobbel-aauw

In Veghel gebrouwen bier.

 

Docus

Jodocus.

 

Doddoener

iemand waar niets van uitgaat.

 

Doede

doe je.

 

Doek

doek. mv. doeken of dk. verkl. duukske.

 

Doel

handboogschutterij. dn doel.

 

Don

(ik doei, hij duu, ik din, wij dinnen, gedaon.) Wordt vaak gebruikt voor een ander werkwoord; ik doei schrijve, ik ben aan het schrijven; hij duu lezen, hij is aan het lezen;  ze dinnen zingen, tw ik binnenkwm, toen ik binnenkwam, waren ze aan het zingen. Veel gebruikt is de vraag duuget? (doet het) is het zo? en duuget nie? is het zo niet? nietwaar? t is laot, duuget nie? het is al laat, nietwaar? d duu me nie, dat doet men niet, dat hoort niet. hij duu lillijk, hij moppert. wa doede?, wat ben je van plan? ds gn doen, dat is ondoenlijk. wa duuta?, wat geeft dat? ik doei op huis aon, ik ga naar huis. hij duu-t-em niks, hij doet hem niets. does vort, schiet eens op. ze duuget r um, ze doet dat met opzet. doe mar hnne, ga zo maar door.

 

Doerak

ondeugend persoon.

 

Doet

zo ge doet,zo worde gedoet, wie kaatst moet de bal verwachten.

 

Df

doof.

 

Doffen

stompen.

 

Dien

dooien. t doit, het dooit.

 

Dit

duit. verkl. doitje.

 

Djjer

dooier van een ei.

 

Dol

1) tol. Er zijn ijs- of pin- en drijfdollen. De eerste twee hebben een ijzeren pin, de laatste wordt met een zweep gedreven; 2) duizelig.

 

Donderen

t hi gedonderd op unnen kaolen bm, als het al vroeg in de lente onweert, is dat een teken voor een slecht jaar.

 

Donderschoer

onweersbui. zie ook schoer. t kwam as n donderschoer, het kwam erg onverwachts.

 

Donk

hooggelegen gebied.

 

Donkere

vur dn donkere thuis zn, voordat het donker is moet je thuis zijn.

 

Dns

1) bloem van meel; 2) donsveren.

 

Dood

daad. mv. daoi.

 

Dd

dood. unnen djen, een saai persoon.

 

Doodbidden

1) uitnodigen voor de begrafenis; 2) gezamenlijk gebed bij een overledene. We gaon tante Trui doodbidden.

 

Door

Thedora.

 

Dr

daar.

 

Drst dorst.

Ds

1) doos; 2) simpel vrouwspersoon, gans. verkl. deuske.

 

Dppen

doppen, de schaal eraf halen. we moesse dn aollingen middag erte dppe, we moesten de hele middag erwten doppen.

 

Dr

daar. dr liggut, daar ligt het; nadrukkelijk aanwijzen: dr!

 

Draon

daaraan. wa hedde draon?, wat heb je daar aan?

 

Drbij

daarbij.

 

Drde

derde.

 

Drin

daarin.

 

Drgins

daarginds.

 

Drmi

daarmee.

 

Drre

n drre heg: een (mei)doornen haag.

 

Dorshout

sprokkelhout.

 

Dortiende

dertiende.

 

Dortigste

dertigste.

 

Douwen

duwen.

 

Drai

draai, bocht. t prd kan dn drai nie vatten, het paard kan de bocht niet nemen.

 

Drajen

draaien.

 

Drajrgel

draaiorgel.

 

Drankmesjien

ketel voor het koken van voer voor het vee. zie ook vrkesmesjien.

 

Drats

modder, smeerboel.

 

Dreef

weg waarover het vee gedreven werd. mv. dreven. De schoop gongen ovver dn Ujesen dreef, de schapen liepen over de Udense dreef.

 

Dreej

Andreas.

 

Drggen

plagen, treiteren. zie ook ezelen.

 

Dreug

droog. ds unnen dreuge, dat is een saai iemand. n dreug kw, een koei die geen melk meer geeft. staon de koei dreug?, zegt men wel eens als er geen melk bij de koffie is.

 

Dreugen

drogen.

 

Driek

Hendricus.

 

Drieka

Hendrika.

 

Dries

1) weiland, aan de boerderij grenzend; 2) Andreas.

 

Driy

drie.

 

Driyvventer

langere vventer voor 3 paarden.

 

Driykunningen

Driekoningen. dn zesden janewarie gaon ons jong as driykunningen roond, op 6 januari gaan onze kinderen verkleed als de drie koningen de deuren langs, om te zingen en wat geld of snoep te verdienen.

 

Driymel

drie maal.

 

Driyslag

manier om (onvruchtbare grond) toch enigszins rendabel te bewerken: Het eerste jaar werd er tarwe of rogge als wintergraan verbouwd, het tweede jaar werd gerst of haver als zomergraan gezaaid en in het derde jaar lag het land braak. Later liet men de grond niet meer braak liggen, maar zaaide men klaver, dat de akker veel vruchtbaarder maakte.

 

Driyspeen

koe, waarbij een speen geen melk geeft.

 

Droot

draad mv. dreui of drooi.

 

Drop

druppel. zie drppel. dn lsten drop is de btterknop, de laatste druppel melk levert de vetste boter op; een aansporing om de koe helemaal leeg te melken.

 

Drossent

drossaard, vertegenwoordiger van de landheer.

 

Druivevijger

druivestruik, wingerd.

 

Drllen

rollen. hij drlt van dn Bloten kont af, hij rolt van de Blote kont af. (een van de Bedafse Bergen).

 

Drumhinne

eromheen.

 

Drp

het druppen: van de regen in dn drp.

 

Drppel

druppel.

 

Druvig

droevig.

 

Dbbelen

dobbelen.

 

Dbbeltje

dubbeltje.

 

Dbben

Aardappels zoeken op een gerooid land.

 

Duffel

dikke winterjas.

 

Duget

doet t.

 

Duien

(duide, geduit), duiden. Uitduien, verklaren.

 

Duiker

watergang, onder een weg door.

 

Duim

ongeveer 2 cm.

 

Duits lijntje

spoorlijn van Boxtel naar Wesel.

 

Duk

vaak. d heb ik duk zat gedaon, dat heb ik vaak genoeg gedaan. maar: hij is duk zat, hij is vaak dronken.

 

Duksentijds

dikwijls.

 

Dlper

dorpel. zie ook drpel. hij stlpert ovver dn dlper, hij struikelt over de drempel.

 

Dunder

dunner, slanker. deen meid waar nog dunder dan daander, het ene meisje was nog slanker dan het andere.

 

Dunnen

hij is aon dn dunnen, hij heeft diarree. zie ook spllen.

 

Dp

simpel manspersoon.

 

Dppen

1) centje dppen, een spel waarbij men op een steen gelegde centen laat omwippen door er een knikker op te laten vallen. De centen krijgen hierdoor langzaam de vorm van een dop.; 2) erten dppen: doperwten uit de peul halen, doppen.

 

Dur

door.

 

Dr

dor. zie ook drre.

 

Durgaon

doorgaan. zal t durgaon?, zal het doorgaan?

 

Drp

dorp.

 

Drpel

dorpel.

 

Durre

haar. is d durre vrijer?, is dat haar verloofde?

 

Drrum

daarom. Wrrum? Drrum!

 

Drske

meisje. ds n schn drske, dat is een knap meisje.

 

Duts

deuk.

 

Dutsel

van de wijs. hij is aon dn dutsel.

 

Dutselen

dommelen, suffen, van oude mensen gezegd: hij is aon dn dutsel.

 

Duvel

duivel.

 

Duzend

duizend.

 

Dwael

dweil.

 

Dwrs

dwars. de zatlap viel dwrs deur de drre heg, de dronkaard viel dwars door de doornen haag.

 

Dwrsbmmen

tegenhouden.

 

Dwrsliggers

dwarsliggers. we speulden op de dwrsliggers van t spoor, we speelden op de dwarsliggers van de spoorlijn.

 

        terug